- కుటుంబాలు, అందులోని బంధాలు, మూలపురుషులు, వంశ క్రమాలు రకరకాలుగా
ఉన్నాయి. వాటిలోని సభ్యులు భిన్నమైన సామాజిక విధులు, బాధ్యతలు
నిర్వహిస్తుంటారు.
- మనిషి సామాజిక జీవనానికి కుటుంబమే మూలం. పుట్టుకతో, పెళ్లితో ఆ బంధాలు
ఏర్పడతాయి.
- కుటుంబంలో భాగమైన వ్యక్తి రకరకాల విధులు నిర్వహిస్తారు. అందులో
దైహిక, సామాజిక, ఆర్థిక, లైంగిక, విద్య, సాంస్కృతిక సంబంధమైనవి ఎన్నో
ఉంటాయి.
ప్రాథమిక కుటుంబం (వ్యష్ఠి/కనిష్ఠ కుటుంబం): దంపతులు,
వారి బిడ్డల వల్ల ఏర్పడిన సామాజిక సమూహం. ఈ కుటుంబంలో పెరిగే పిల్లలు వారి
సమాజ ఆచారాలు, కట్టుబాట్లను ప్రథమంగా తెలుసుకుంటారు.
సమ్మిశ్ర కుటుంబం (Composite family): సంతానానికి
వివాహం అయితే కుటుంబం ప్రాథమిక గుణాన్ని కోల్పోయి సమ్మిశ్ర కుటుంబంగా
మారుతుంది. వివాహం తర్వాత పుట్టింట్లో కూతుర్లు ఉండాలా, కుమారులు ఉండాలా
అనే దాని మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ కుటుంబంలోని సభ్యుల సంఖ్య ఎప్పుడూ అధికంగా
ఉంటుంది.
విస్తృత కుటుంబం: నివాస స్థల విధానాన్ని అనుసరించి విస్తృత కుటుంబంలోని పలు రకాలు ఉంటాయి.
| నివాస స్థల సూత్రం (Rule Of Residence) |
విస్తృత కుటుంబ స్వరూపం (The Farm of extended family)
|
| 1. పతి స్థానిక నివాసం (Patrilocal Residence) |
1. పతి స్థానిక విస్తృత కుటుంబం (Patrilocal extended family)
|
| 2. పత్నిస్థానిక నివాసం (Matrilocal Residence) |
2. పత్నిస్థానిక విస్తృత కుటుంబం (Matrilocal extended family) |
| 3. ద్విస్థానిక నివాసం (Bilocal Residence) |
3. స్థానిక విస్తృత కుటుంబం (Bilocal extended family) |
| 4. మాతుల స్థానిక నివాసం (Avunculocal Residence) |
4. మాతుల స్థానిక విస్తృత కుటుంబం (Avunculocal extended family) |
* విస్తృత కుటుంబంలో రెండు లేదా మూడు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ తరాలవారు ఉంటారు.
పతి స్థానిక విస్తృత కుటుంబం: ఒకరు లేదా ఇద్దరు
సోదరులు, వారి భార్యలు, వారి అవివాహితులైన కొడుకులు, కూతుళ్లు, వివాహితులైన
కొడుకులు, వారి భార్యలు, కొడుకుల సంతానం ఉంటారు. ఈ రకమైన కుటుంబానికి తండి
లేదా తండ్రి అన్న కుటుంబానికి పెద్దగా ఉంటారు. సమష్టి సంపాదనను కుటుంబం
కోసం ఖర్చు చేస్తారు.
పత్ని స్థానిక విస్తృత కుటుంబం: ఒకరు లేదా ఇద్దరు
అక్కాచెల్లెలు ఉంటారు. అవివాహితులైన, వివాహితులైన ఆడబిడ్డలు, వారి బిడ్డల
బిడ్డలు ఉంటారు. ఈ కుటుంబంలో స్త్రీలలో జేష్ఠురాలిదే అధికారం.
ద్విస్థానిక విస్తృత కుటుంబం: దంపతులు, వారి
కుమారుల్లో కొంతమంది, కూతుళ్లలో కొంతమంది, వారి మనుమలలో కొంతమంది, మనుమరాలు
సభ్యులుగా ఉంటారు. ఈ రకమైన కుటుంబాలు చాలా అరుదుగా ఉంటాయి. 250 సమాజాల్లో
కేవలం 10 సమాజాల్లోనే ఇలాంటి కుటుంబాలున్నాయని జార్జ్పీటర్ ముర్డాక్
తెలిపారు.
మాతుల స్థానిక విస్తృత కుటుంబం: ఈ కుటుంబంలో దంపతులు,
వారి సంతానంతో పాటు అతడి అక్క, చెల్లెళ్ల కొడుకుల్లో చాలామంది అతడి
కూతురిని వివాహం చేసుకొని వారి సోదరి కొడుకుతో కలిసి ఒకే నివాసంలో ఉంటారు.
బహుభార్యత్వ కుటుంబం:
చుక్చీ, కిప్సీజీ, లఖోర్, లసు (మాతుల ప్రకారం తమ భర్తలతో కాపురం
చేస్తారు), మర్న్గిన్, బైగా, మరియ, తనాల వంటి గిరిజన తెగల్లో
కనిపిస్తుంది.
1) లైంగిక సంబంధాల వల్ల ఒకరి భార్యలంతా సమానమైన హక్కులతో ఉంటారు.
2) ప్రతి భార్యకు ప్రత్యేక నివాస స్థలం/ అందరూ ఒకే గృహంలో కాపురం చేయవచ్చు.
3) పెద్ద భార్యకు ప్రత్యేక అధికారం, హక్కులు ఉండొచ్చు.
బహుభర్తృత్వ కుటుంబం: ఖాసా, తోడాలు, తియ్యాన్ అనే గిరిజన తెగల్లో ఇది కనిపిస్తుంది.
కేంద్రక కుటుంబం (Nuclear Family): ఇందులో భార్య, భర్త, అవివాహిత పిల్లలు ఉంటారు.
ప్రకార్య ఉమ్మడి కుటుంబం (Functional Joint Family): రక్త సంబంధం ఉన్న రెండు కుటుంబాలు, విడివిడిగా ఉన్నప్పటికీ ఒకే ఉమ్మడి అధికారం కింద కార్యకలాపాలు సాగిస్తారు.
ప్రకార్య, గణనీయ ఉమ్మడి కుటుంబం (Functional & Substantial Family): ఆస్తి విషయంలో ఉమ్మడిగా కార్యకలాపాలు సాగించడం దీని ప్రధాన లక్షణం.
ఉపాంత ఉమ్మడి కుటుంబం: రెండు తరాల కుటుంబ సభ్యులు కలిసి ఉంటారు.
సంప్రదాయ ఉమ్మడి కుటుంబం: రెండు లేదా మూడు తరాలవారు కలిసి ఉండటం దీని ప్రత్యేకత.
వంశానుక్రమం
- పితృ వంశీయ కుటుంబం: తండ్రిని మూలజనకుడిగా పరిగణించి తన సంతానానికి తండ్రి బంధువులతో పొత్తు పెట్టుకొని తండ్రి వంశకర్తగా ఉంటారు.
- మాతృ వంశీయ కుటుంబం: తల్లి వంశకర్తగా ఉంటారు.
- ద్వంద్వ వంశానుక్రమం: ఒక వ్యక్తి తన మాతృ వర్గం, పితృ వర్గంతో పొత్తు కుదుర్చుకొని రెండు పక్షాల వారిని మూలపురుషులుగా గ్రహించే కుటుంబం.
మరికొన్ని వివరాలు
- సహజీవనం: వివాహం చేసుకోకుండా కలిసి జీవించడం.
- డింక్ కుటుంబాలు: ఆర్థిక భద్రత ఉన్న కొందరు వివాహితులు, ఉద్యోగాలు చేసే దంపతులు సంతానాన్ని వద్దనుకోవడం.
- కిబ్బట్జ్ కుటుంబ వ్యవస్థ: పిల్లలు తల్లిదండ్రులకు దూరంగా పిల్లల గృహంలో నివసించడం. ఈ రకమైన వ్యవస్థ ఇజ్రాయెల్లో ఉంది.
- జన్మప్రాప్త: వ్యక్తి తాను జన్మించిన కుటుంబంలో సభ్యుడిగా ఉండటం.
- ధ్యాంతి: ఖాసా తెగ స్త్రీని పుట్టింట్లో పిలిచే విధానం.
- ర్యాంతి: ఖాసా తెగ స్త్రీని అత్తవారింట్లో పిలిచే విధానం
- ఘోస్ట్ మ్యారేజ్: దీన్ని న్యూయెర్లు, ఇవాన్ ఫ్రిచెర్డ్ అధ్యయనం చేశారు.
- ఈంగ్: ఖాసి తెగలోని కుటుంబం పేరు.
- ఇల్లోమ్: ఇది నంబూద్రి సమూహంలోని కుటుంబం.
- స్త్రీల మార్పిడి: స్త్రీలను పరస్పరం మార్చుకునే లక్షణం బర్మాలోని కచ్చిన్ కొండ ప్రాంతాల్లో కనిపిస్తుంది.
సిద్ధాంతాలు
- స్వైర వివాహ కుటుంబ సిద్ధాంతం: ఈ సిద్ధాంతాన్ని ప్రతపాదించినవారు ప్లీస్
- పితృ వంశీయ కుటుంబ సిద్ధాంతం: దీన్ని అరిస్టాటిల్, ప్లేటో, హెన్రీ మెయిన్ ప్రతిపాదించారు.
- మాతృ వంశీయ కుటుంబ సిద్ధాంతం: బ్రిఫాల్డిస్ ప్రతిపాదించారు.
- పరిణామక్రమ కుటుంబ సిద్ధాంతం: మోర్గాన్ ప్రతిపాదించారు.
- ఏకపత్ని కుటుంబ సిద్ధాంతం: వెస్టర్ మార్క్ ప్రతిపాదించారు.
- బహుళ కారక కుటుంబ సిద్ధాంతం: మైకేవర్, రాల్ఫ్లింటన్ ప్రతిపాదించారు.
.jfif)